اگر هنگام خرید شیرآلات صنعتی یا فلنج فولادی با عبارتهایی مثل Class 150 و Class 300 روبهرو شدهاید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که تفاوت این دو چیست و کدامیک فشار بیشتری را تحمل میکند؟
به زبان ساده، Class 300 برای تحمل فشارهای بالاتری نسبت به Class 150 طراحی شده است. اما یک نکته مهم وجود دارد: عدد 150 یا 300 به معنی فشار دقیق بر حسب PSI نیست. این اعداد نام دو رده استاندارد هستند و فشار مجاز واقعی به جنس قطعه و دمای کاری آن بستگی دارد.
در این مقاله ابتدا تفاوت این دو کلاس را به زبان ساده بررسی میکنیم، سپس تفاوت ظاهری، فشار قابل تحمل، استاندارد PN و نکات مهم خرید را توضیح میدهیم.
تفاوت Class 150 و Class 300 به زبان ساده 
فرض کنید قرار است برای یک خط لوله، شیر توپی فلنجی یا فلنج فولادی بخرید. روی مشخصات یک محصول عبارت Class 150 و روی محصول دیگر Class 300 نوشته شده است.
تفاوت اصلی این دو در رده تحمل فشار آنهاست:
Class 150: برای شرایط کاری با رده فشار پایینتر طراحی شده است.
Class 300: برای شرایط کاری با رده فشار بالاتر طراحی شده است.
یعنی اگر دو فلنج با جنس و سایز یکسان را در نظر بگیریم، فلنج Class 300 معمولاً ضخیمتر و سنگینتر است و برای تحمل فشار بالاتری طراحی شده است.
برای مثال، دو فلنج فولادی ۴ اینچ را تصور کنید؛ یکی Class 150 و دیگری Class 300. هر دو برای اتصال لوله استفاده میشوند، اما از نظر ظرفیت فشار و مشخصات ابعادی یکسان نیستند.
نکته مهم این است که Class 300 الزاماً برای همه پروژهها انتخاب بهتری نیست. اگر فشار و شرایط کاری خط با Class 150 سازگار باشد، استفاده از Class 300 ممکن است فقط هزینه و وزن تجهیزات را افزایش دهد.
آیا Class 150 یعنی ۱۵۰ PSI و Class 300 یعنی ۳۰۰ PSI؟
خیر! این یکی از رایجترین اشتباهات هنگام خرید تجهیزات صنعتی است.
بسیاری از افراد تصور میکنند Class 150 یعنی قطعه تا فشار 150 PSI و Class 300 یعنی تا فشار ۳۰۰ PSI قابل استفاده است؛ اما این برداشت اشتباه است.
عددهای 150 و 300 فقط نام ردههای فشار هستند و واحد اندازهگیری فشار محسوب نمیشوند.
برای مثال، یک فلنج فولادی Class 150 ممکن است در شرایط مشخص فشار مجاز بسیار بیشتری از 150 PSI داشته باشد. مقدار دقیق آن باید از جدول استاندارد و با توجه به جنس و دمای کاری مشخص شود.
پس اگر روی مشخصات محصول عبارت Class 150 درج شده است، نباید بدون بررسی استاندارد آن را معادل 150 PSI در نظر بگیرید.
تفاوت Class 150 و Class 300 از نظر ظاهر و ابعاد 
یکی دیگر از تفاوتهای مهم این دو کلاس، مشخصات فیزیکی آنهاست.
در بسیاری از فلنجهای همسایز، مدل Class 300 نسبت به Class 150 ضخامت بیشتری دارد و وزن آن نیز بیشتر است. همچنین ابعاد کلی و مشخصات سوراخکاری ممکن است متفاوت باشند.
سه تفاوت مهم این دو کلاس عبارتاند از:
۱. ظرفیت تحمل فشار: Class 300 برای رده فشار بالاتری طراحی شده است.
۲. ضخامت و وزن: در بسیاری از اندازهها، فلنج Class 300 ضخیمتر و سنگینتر است.
۳. ابعاد اتصال: مشخصات ابعادی و سوراخکاری آنها میتواند متفاوت باشد.
نکته مهم این است که صرفاً از روی ظاهر نمیتوان کلاس فشار یک فلنج را با اطمینان تشخیص داد. برای شناسایی باید مارکینگ روی قطعه، مشخصات فنی و استاندارد ساخت آن بررسی شود.
تفاوت کلاس فشار در شیرآلات صنعتی
کلاس فشار فقط مخصوص فلنجها نیست. در بسیاری از شیرآلات صنعتی نیز مشخصاتی مانند Class 150 و Class 300 درج میشود.
برای مثال، شیر توپی فلنجی Class 150 و شیر توپی فلنجی Class 300 از نظر رده فشار طراحی یکسان نیستند.
هنگام خرید شیرآلات باید علاوه بر کلاس فشار، مشخصات دیگری را هم بررسی کنید:
جنس بدنه شیر
سایز اسمی و نوع اتصال
فشار و دمای کاری مجاز
جنس قطعات آببندی
استاندارد طراحی و ساخت
استاندارد آزمون و الزامات مربوط به نوع سیال
نکته مهم اینکه کلاس فشار شیر و فلنج باید با مشخصات اتصال و شرایط کاری سیستم سازگار باشد. صرفاً یکسانبودن سایز دو قطعه برای انتخاب آنها کافی نیست.
تفاوت Class 150 با PN16 چیست؟ 
در کنار کلاسهای ۱۵۰ و ۳۰۰، ممکن است هنگام خرید فلنج و تجهیزات صنعتی با عبارت PN16 نیز روبهرو شوید.
PN نیز یک سیستم معرفی رده فشار است که در بسیاری از استانداردهای اروپایی و تجهیزات صنعتی استفاده میشود.
برای مثال، PN10، PN16، PN25 و PN40 از ردههای متداول هستند.
به زبان ساده، PN16 به یک رده فشار نامی ۱۶ بار اشاره دارد؛ اما Class 150 نام یک رده در سیستم استاندارد ASME است.
آیا PN16 همان Class 150 است؟
خیر. این دو را نباید معادل یکدیگر فرض کرد.
ممکن است فشار مجاز برخی محصولات از این دو رده به یکدیگر نزدیک باشد، اما این به معنی یکسانبودن آنها نیست. ابعاد فلنج، سوراخکاری، نوع سطح آببندی و مشخصات استاندارد باید جداگانه بررسی شوند.
بنابراین پیش از خرید یا نصب، نقشه ابعادی و استاندارد هر دو محصول را بررسی کنید.
حالا کمی تخصصیتر: فشار واقعی قابل تحمل Class 150 و Class 300 چقدر است؟
اکنون که تفاوت کلی این دو کلاس را شناختیم، بهتر است یک مثال عددی از استاندارد ASME B16.5 بررسی کنیم.
برای فلنج فولاد کربنی گروه متریال ۱.۱، مانند ASTM A105، در دمای حدود ۳۸ درجه سانتیگراد، فشار مجاز Class 150 حدود ۱۹٫۶ بار و فشار مجاز Class 300 حدود ۵۱٫۱ بار است.
با افزایش دمای کاری، این مقادیر کاهش پیدا میکنند. برای نمونه، در دمای ۲۰۰ درجه سانتیگراد، فشار مجاز همین فلنجها بهترتیب حدود ۱۳٫۸ و ۴۳٫۸ بار خواهد بود.
این مثال نشان میدهد که عدد کلاس بهتنهایی فشار مجاز قطعه را مشخص نمیکند. جنس فلنج و دمای کاری نیز اهمیت زیادی دارند.
توجه: این اعداد فقط برای گروه متریال و شرایط ذکرشده معتبرند. برای فلنجهایی با جنس متفاوت یا سایر تجهیزات باید جدول فشار و دمای استاندارد مربوط به همان محصول بررسی شود.
هنگام خرید فلنج و شیرآلات صنعتی به چه نکاتی توجه کنیم؟
برای اینکه تجهیز مناسبی انتخاب کنید، بهتر است فقط به عبارت Class 150 یا Class 300 اکتفا نکنید.
۱. سایز محصول را مشخص کنید
سایز فلنج یا شیر باید با سایز خط لوله هماهنگ باشد. برای مثال، فلنج ۲ اینچ، ۴ اینچ و ۶ اینچ از نظر ابعاد و کاربرد متفاوت هستند.
۲. کلاس فشار را بررسی کنید
باید بدانید فشار طراحی خط چقدر است و کدام رده فشار با شرایط پروژه سازگاری دارد.
۳. جنس قطعه را در نظر بگیرید
جنس فولاد و مشخصات متریال در تعیین فشار مجاز و شرایط استفاده اهمیت دارد.
۴. نوع سطح فلنج را بررسی کنید
فلنجها میتوانند دارای سطح آببندی مختلفی مانند RF و FF باشند. نوع سطح باید با فلنج مقابل و گسکت سازگار باشد.
۵. استاندارد محصول را بررسی کنید
استانداردهایی مانند ASME B16.5 برای فلنجها و ASME B16.34 برای شیرآلات، اطلاعات مهمی درباره طراحی و ردهبندی تجهیزات ارائه میکنند.
در پروژههای گازرسانی، علاوه بر این موارد باید استانداردهای مربوط به سرویس گاز، الزامات آببندی و تأییدیههای موردنیاز پروژه نیز بررسی شوند.
خرید شیرآلات و فلنجهای صنعتی از گازان
انتخاب صحیح شیرآلات و فلنجها در خطوط گازرسانی و تأسیسات صنعتی اهمیت زیادی دارد. هنگام تهیه این تجهیزات باید سایز، کلاس فشار، جنس، نوع اتصال و استاندارد محصول با نیاز پروژه مطابقت داشته باشد.
در فروشگاه گازان میتوانید انواع شیرآلات فولادی و پلیاتیلن، شیر توپی فلنجی، فلنجهای فولادی و تجهیزات موردنیاز خطوط گازرسانی را بررسی کنید.
برای استعلام قیمت و انتخاب محصول مناسب، بهتر است مشخصات فنی موردنیاز پروژه را بهصورت دقیق اعلام کنید تا امکان بررسی و تطبیق محصول فراهم شود.
سوالات متداول
Class 150 قویتر است یا Class 300؟
Class 300 برای رده فشار بالاتری طراحی شده و در شرایط یکسان معمولاً ظرفیت تحمل فشار بیشتری نسبت به Class 150 دارد.
آیا Class 150 همان ۱۵۰ PSI است؟
خیر. عدد ۱۵۰ نام رده فشار است و به معنی تحمل دقیقاً ۱۵۰ PSI نیست. فشار مجاز به جنس و دمای کاری بستگی دارد.
آیا فلنج Class 300 ضخیمتر از Class 150 است؟
در بسیاری از سایزهای یکسان، بله. فلنج Class 300 معمولاً ضخامت و وزن بیشتری دارد؛ اما برای مقایسه دقیق باید ابعاد استاندارد همان سایز بررسی شود.
آیا میتوان فلنج Class 150 را به Class 300 متصل کرد؟
نباید بدون بررسی این کار را انجام داد. تفاوت در ابعاد، فاصله سوراخها، سطح آببندی و مشخصات اتصال میتواند مانع اتصال صحیح شود.
تفاوت PN16 و Class 150 چیست؟
PN16 و Class 150 به دو سیستم ردهبندی متفاوت تعلق دارند. نزدیکبودن فشار نامی آنها به معنی یکسانبودن ابعاد و قابلیت اتصال نیست.
برای خط گاز Class 150 بهتر است یا Class 300؟
هیچکدام بهصورت مطلق بهتر نیستند. انتخاب باید بر اساس فشار و دمای طراحی، جنس تجهیزات، استاندارد پروژه و الزامات سرویس گاز انجام شود.
جمعبندی
تفاوت اصلی Class 150 و Class 300 در رده فشار طراحی آنهاست. Class 300 برای شرایط فشار بالاتری در نظر گرفته میشود و در بسیاری از سایزها نسبت به Class 150 ضخیمتر و سنگینتر است.
با این حال، عدد کلاس بهتنهایی فشار مجاز قطعه را مشخص نمیکند. جنس، دمای کاری و استاندارد محصول نیز اهمیت دارند.
اگر قصد خرید شیرآلات یا فلنج صنعتی دارید، بهتر است علاوه بر کلاس فشار، سایز، متریال، نوع اتصال و استاندارد ساخت را نیز بررسی کنید تا تجهیزات انتخابشده با شرایط واقعی پروژه سازگار باشند.




